Lalka – streszczenie, bohaterowie, motywy
Share
„Lalka” Bolesława Prusa to długa powieść realistyczna o Warszawie lat 1878–1879, o miłości kupca do arystokratki i o społeczeństwie, w którym obok siebie mieszkają „dwa całkiem różne narody”. Skoro ma kilkadziesiąt rozdziałów, po lekturze łatwo się w niej pogubić. Poniżej znajdziesz krótkie streszczenie, bohaterów, motywy, pytania, które często padają na sprawdzianach i w wypracowaniach, oraz sposób na uporządkowanie wiedzy. Odwołania podajemy jako tom i rozdział (np. t. I, rozdz. IX), a nie numer strony, więc działają w każdym wydaniu z takim podziałem.
Ten materiał nie zastępuje czytania lektury – ma pomóc ugruntować wiedzę po przeczytaniu.
Streszczenie w skrócie
- Kim jest Wokulski (t. I, rozdz. I, VIII). Dawny subiekt u Hopfera, zesłaniec na Syberii, właściciel sklepu. Majątek zrobił na dostawach dla wojska w Bułgarii. Bogaci się dla Izabeli Łęckiej, w której zakochał się w teatrze.
- Ruina Łęckich (t. I, rozdz. V, VII). Zadłużony Tomasz Łęcki i jego córka Izabela muszą sprzedać rodzinny serwis i srebra. Kupuje je Wokulski.
- Wejście do salonów (t. I, rozdz. IX, XII). Na kweście Wokulski kładzie na tacy rulon imperiałów i poznaje prezesową Zasławską. Później prosi adwokata, by w jego imieniu stanął do licytacji domu Łęckich.
- Paryż i Zasławek (t. II, rozdz. III, V). Uczony Geist pokazuje Wokulskiemu metal lżejszy od powietrza, a Wokulski waha się między nauką a miłością. W Zasławku spędza czas z Izabelą, Starskim, Ochockim i panią Wąsowską.
- Proces o lalkę (t. II, rozdz. IX). Baronowa Krzeszowska oskarża Stawską „o kradzież lalki”. Sąd uniewinnia Stawską.
- W pociągu (t. II, rozdz. XIV). Izabela rozmawia ze Starskim po angielsku, a Wokulski rozumie. Wysiada w Skierniewicach i żegna Izabelę słowami: „Farewell, miss Iza, farewell!”.
- Zakończenie (t. II, rozdz. XVIII). Wokulski znika; widziano go w Dąbrowie i w okolicach Zasławka. Ruiny zamku zostają wysadzone w powietrze, a według plotek Izabela wstępuje do klasztoru. Rzecki zostaje sam.
Część rozdziałów to „Pamiętnik starego subiekta” – zapiski Ignacego Rzeckiego, wiernego pracownika sklepu.
Bohaterowie
- Stanisław Wokulski – romantyk i pozytywista zarazem. Doktor Szuman mówi o nim: „Stopiło się w nim dwu ludzi: romantyk sprzed roku sześćdziesiątego i pozytywista z siedemdziesiątego” (t. I, rozdz. X).
- Izabela Łęcka – chłodna arystokratka. W myślach określa Wokulskiego jako „ten brutalny parweniusz” (t. I, rozdz. XIV).
- Tomasz Łęcki – ojciec Izabeli, zadłużony arystokrata.
- Ignacy Rzecki – wierny subiekt, bonapartysta i „człowiek innej epoki”; autor pamiętnika (t. I, rozdz. XVIII).
- Julian Ochocki – młody wynalazca, kuzyn Łęckich.
- Kazimierz Starski – zadłużony kuzyn Izabeli, bywalec salonów.
- Doktor Szuman – lekarz i przyjaciel Wokulskiego, który wrócił z nim z Syberii; trafnie go ocenia.
- Helena Stawska – lokatorka kamienicy, matka małej Heluni, której lalka ma w powieści swoją rolę.
- Geist – uczony w Paryżu, pracuje nad metalem lżejszym od powietrza.
Motywy i problematyka
- Miłość – uczucie, które niszczy bohatera (t. I, rozdz. VIII; t. II, rozdz. XIV).
- Pieniądz i awans – kupiec w świecie arystokracji (t. I, rozdz. IX, XII).
- Nauka – Geist i Ochocki, marzenie o wynalazku (t. II, rozdz. III).
- Podział społeczeństwa – Wokulski w Paryżu myśli o kraju, w którym „od tak dawna mieszkają obok siebie dwa całkiem różne narody” (t. II, rozdz. III).
- Marionetki – ludzie poruszani jak zabawki. Rzecki: „Marionetki!… Wszystko marionetki” (t. II, rozdz. XVIII).
Pytania, które często padają na sprawdzianie
- Wokulski – romantyk czy pozytywista? Szuman mówi: „Stopiło się w nim dwu ludzi”. Jako subiekt i kupiec jest człowiekiem pracy, jako zakochany idealista – romantykiem.
- Kim jest Rzecki i po co pamiętnik? Wierny subiekt i „człowiek innej epoki”; w pamiętniku obserwuje Wokulskiego z bliska i komentuje wydarzenia.
- Jak Prus pokazuje arystokrację? Przez Łęckich, Starskiego i salony: zadłużenie, chłód i lekceważenie Wokulskiego. Izabela mówi po angielsku: „Mówiłam cioci, że przyjdzie, i do tego z workiem złota” (t. I, rozdz. IX).
- Co znaczy tytuł „Lalka”? Lalka Mimi z procesu Stawskiej i obraz ludzi jak marionetek. Rzecki zapisuje: „Czy przypuściłby kto, że taka drobna rzecz jak lalka może przyczynić się do uszczęśliwienia dwojga ludzi?”.
- Dlaczego Wokulski nie wybiera nauki z Geistem? Najczęściej odpowiada się: bo miłość do Izabeli okazuje się silniejsza (t. II, rozdz. III).
Jak się uczyć po przeczytaniu
- Ułóż oś wydarzeń w pięciu krokach: sklep i ruina Łęckich, kwesta i kamienica, Paryż i Zasławek, proces o lalkę, pociąg i zakończenie.
- Rozdziel trzy wątki: Wokulski – Izabela, pamiętnik Rzeckiego, nauka (Geist, Ochocki).
- Do każdej postaci napisz jedno zdanie i dodaj tom z rozdziałem, w którym najlepiej ją widać.
- Cytaty ucz się razem z mówiącym i miejscem. Uwaga na pułapkę: „Farewell, miss Iza, farewell!” woła Wokulski, nie Starski.
- Zakryj odpowiedź i mów własnymi słowami; do trudniejszych rozdziałów wracaj po kilku dniach.
- Do wypracowania zbuduj tezę i oprzyj ją na dwóch rozdziałach z różnych tomów.
Zestaw do powtórki po lekturze

Jeśli wolisz uczyć się z gotowego, uporządkowanego materiału, mamy zestaw „Lalka – fiszki, plansza i ściąga po lekturze (PDF do druku)”. W środku: plansza A3 z całym przebiegiem w 13 zdarzeniach, plakat „Kto jest kim?”, 48 fiszek „Odpytaj mnie” do druku dwustronnego, ściąga na 2 stronach A4 i plansze w wersji A4. Odpowiedzi mają wskazany tom i rozdział, więc można je sprawdzić w książce.
Cena: 29 zł. Przy trzech lekturach w koszyku cena spada do 23 zł za sztukę (rabat naliczany w koszyku).